२ साउन, काठमाडौं ।

नेपाल आदिवासी जनजाति पत्रकार महासंघ (फोनिज) को आयोजना तथा नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबुको संयोजनमा आगामी साउन २४ देखि २७ गतेसम्म काठमाडौंमा ‘तेस्रो अन्तर्राष्ट्रिय आदिवासी मातृभाषा पत्रकार सम्मेलन–२०२६’ आयोजना हुने भएको छ।

संयुक्त राष्ट्रसंघले सन् २०२२–२०३२ लाई ‘आदिवासी भाषाको अन्तर्राष्ट्रिय दशक’ घोषणा गरी विश्वभर अभियान सञ्चालन गरिरहेको सन्दर्भमा विश्व आदिवासी दिवस तथा फोनिजको २७औँ स्थापना दिवसको अवसर पारेर यो सम्मेलन गर्न लागिएको हो।

सम्मेलनमा फोनिजमा आबद्ध विभिन्न जातीय पत्रकार संगठनहरू—तामाङ पत्रकार संघ, किराँत राई पत्रकार संघ, तमु (गुरुङ) सञ्चारकर्मी संघ, थारु पत्रकार संघ नेपाल, मगर पत्रकार संघ, लिम्बु पत्रकार संघ तथा शेर्पा सञ्चार समूह सह–आयोजकका रूपमा सहभागी रहनेछन्।

किन आवश्यक भयो सम्मेलन ?

नेपाल बहुभाषिक, बहुसांस्कृतिक तथा बहुजातीय मुलुक भए पनि धेरै मातृभाषाहरू लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेका छन्। सूचना र सञ्चारको मूलधारमा मातृभाषाको प्रयोग सीमित हुँदै गएको तथा आदिवासी समुदायका आवाज पर्याप्त रूपमा प्रतिनिधित्व हुन नसकेको वर्तमान अवस्था छ।

यस्तो परिस्थितिमा मातृभाषा पत्रकारिताको संरक्षण, सुदृढीकरण र व्यावसायिक विकासका लागि साझा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बहस आवश्यक भएकाले यो सम्मेलन आयोजना गरिएको आयोजकको भनाइ छ।

सम्मेलनका मुख्य एजेन्डाहरू

चार दिनसम्म चल्ने यस सम्मेलनमा विभिन्न महत्त्वपूर्ण र समसामयिक विषयहरूमा गहन छलफल हुनेछ:

• मातृभाषा पत्रकारिता: विश्वभर आदिवासी मातृभाषा पत्रकारिताको वर्तमान अवस्था, अवसर र चुनौतीहरू।

• सुरक्षा र प्रविधि: पत्रकारहरूको पेशागत, व्यावसायिक तथा भौतिक सुरक्षा र डिजिटल युगमा मातृभाषा सञ्चारको भविष्य।

• नीतिगत बहस: सञ्चार नीतिमा समावेशिता तथा भाषिक अधिकार।

• वातावरण र जलवायु न्याय: आदिवासी समुदायको जल, जमिन, जंगल, जैविक विविधता, जडीबुटी तथा प्राकृतिक स्रोतसँगको सम्बन्ध र जलवायु परिवर्तनले पारेको प्रभावमा सञ्चार माध्यमको भूमिका।

सम्मेलनको कार्यतालिका र प्रस्तुति

सम्मेलनको उद्घाटन सत्र साउन २४ र २५ गते सञ्चालन हुनेछ। साउन २६ गतेदेखि २७ गते बिहानसम्म विभिन्न राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय विज्ञहरूले आठवटा विषयगत कार्यपत्र प्रस्तुत गर्ने कार्यक्रम रहेको छ।

कार्यपत्र प्रस्तुतीसँगै प्यानल छलफल, अन्तरक्रिया तथा खुला विमर्शमार्फत मातृभाषा पत्रकारिताको वर्तमान अवस्था, सुधारका सम्भावना, प्रविधिसँगको अनुकूलन, नीतिगत व्यवस्थापन तथा पत्रकारिताको व्यावसायिक सुदृढीकरणका विषयमा साझा निष्कर्ष निकालिनेछ।

२७ देशका प्रतिनिधि सहित ५०० सहभागी हुने

आयोजकका अनुसार सम्मेलनमा विश्वभरका विभिन्न देशका आदिवासी पत्रकार संगठनका प्रतिनिधि, सञ्चार विज्ञ, अनुसन्धानकर्ता, शिक्षाविद् तथा मानवअधिकारकर्मीहरूको सहभागिता रहनेछ। सहभागीहरूको विवरण यस प्रकार छ:

‘काठमाडौं घोषणापत्र’ र स्थापना दिवस

सम्मेलन अवधिभित्रै साउन २७ गते फोनिजको २७औँ स्थापना दिवस (वार्षिकोत्सव) विशेष कार्यक्रमका साथ मनाइनेछ। सो अवसरमा मातृभाषा पत्रकारितामा उल्लेखनीय योगदान पुर्‍याउने पत्रकार तथा सञ्चारकर्मीहरूलाई ‘फोनिज अवार्ड’ प्रदान गरिनेछ।

फोनिजका अध्यक्ष लक्की चौधरीका अनुसार सम्मेलनको समापनमा ‘काठमाडौं घोषणापत्र’ जारी गरिनेछ। यस घोषणापत्रमा मातृभाषा पत्रकारिताको संरक्षण, प्रवद्र्धन र संस्थागत विकासका लागि आवश्यक नीतिगत सुधार, भाषिक अधिकारको सुनिश्चितता, आदिवासी सञ्चार माध्यमको सुदृढीकरण तथा पत्रकारहरूको पेशागत सुरक्षासम्बन्धी साझा प्रतिबद्धता समेटिनेछ। साथै, आदिवासी जनजातिका अधिकार, अभ्यास र भावी कार्यदिशा समेटिएको ‘फोनिज प्रतिवेदन’ समेत सार्वजनिक गरिनेछ।

फोनिजका महासचिव समीर बलामीका अनुसार यो सम्मेलनले नेपालसहित विश्वभरका आदिवासी मातृभाषा पत्रकारहरूबीच अनुभव आदानप्रदान, अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य, ज्ञान साझेदारी तथा साझा अभियान निर्माण गर्ने महत्वपूर्ण अवसर प्रदान गर्नेछ। यसका लागि नेवाः पत्रकार राष्ट्रिय दबुसहित विभिन्न संघ संस्थाहरूसँग छलफल तथा बैठकहरू निरन्तर रूपमा सुरु भइसकेका छन्।

यो सम्मेलन केवल एउटा औपचारिक कार्यक्रम मात्र नभई विश्वभरका आदिवासी मातृभाषी पत्रकारहरूको साझा आवाजलाई सशक्त बनाउने र लोकतान्त्रिक, समावेशी एवं बहुभाषिक सञ्चार प्रणाली निर्माणतर्फ एउटा महत्त्वपूर्ण कोशेढुङ्गा सावित हुने विश्वास लिइएको छ।